İsa Bey Camii.

Üsküp şehir merkezinde, Sultan Murad Camii’nin kuzeyinde yer alan İsa Bey Camii, 1475 yılına tarihlenmektedir. Cami, Üsküp sancak beyi olan İshak Bey’in oğlu İsa Bey tarafından yaptırılmıştır. Yapı, orijinalinde kütüphane, medrese, imaret, han, hamam, matbah ve sakahaneye sahip bir külliyenin merkeziydi. Ancak günümüze yalnızca cami, Kapan Han ve Çifte Hamam ulaşabilmiştir. Yapının 1470 yılına tarihli bir vakfiyesi bulunmaktadır ve bu vakfiyede “imaret” olarak tanımlanmıştır. Yapının planı art arda yerleştirilen iki kare alan, ilk mekanın doğusunda ve batısında yer alan zaviye hücreleri ve kuzeyindeki beş bölümlü son cemaat yeri ile oluşturulmuştur. Erken Osmanlı döneminde Bursa, İznik ve Edirne’de karşımıza çıkan Tabhaneli (zaviyeli) cami plan tipinin örneklerinden biridir.

İsa Bey Camii Planı.

Yapıda malzeme olarak düzgün kesme taş ve tuğla almaşık olarak kullanılmıştır. Ancak portalde mermer malzeme, pencere ve kapı kapaklarında ve minberde ise ahşabın da kullanıldığı görülmektedir. Caminin harim ve son cemaat yerinde kubbe, zaviye hücrelerinde ise tonoz örtü kullanılmıştır. Yapının kuzeybatı köşesinde tek şerefeli bir minaresi yer almaktadır.  Minare kesme taştan yapılmıştır ve silindiriktir. Yapının cepheleri kirpi saçak ile sarılıdır.

İsa Bey Camii, son cemaat yeri.

Kuzeyde yer alan beş birimli son cemaat yerinde sivri kemerlerin ayaklara oturtulduğu görülmektedir. Kemerleri taşıyan bu ayaklar sekizgen formdadır ve başlıkları mukarnaslıdır. Bu ayaklar bulundukları platformun üzerinde dörtgen kaidelere oturtulmuştur.   Ortada yer alan kemer diğerlerine göre daha geniş tutulmuştur. Son cemaat yeri yanlardan kapalıdır.

İsa Bey Camii 1966 onarımı öncesi.

Kubbeler sekizgen bir kasnağa oturmaktadır. Kirpi saçak uygulaması burada da yer alır. Kuzeyde yer alan kubbe kasnağında, sonraki onarımlarda açıldığı düşünülen bir pencere yer almaktadır. Kubbe kemerinde ve bordürlerde çiçek motifleri ve palmetlerle süsleme yapılmıştır.

İsa Bey Camii, giriş kapısı.

Giriş kapısı ahşaptan olup, iki kanatlıdır. Kapı üç panoya ayrılmıştır ve en alttakiler geometrik kompozisyona sahip, ortadakiler sepet örgüsü kompozisyonunda ve en üstte yer alan pano ise bitkisel karakterli (Rumili) bazı dini yazılarla süslenmiştir. Kapının üstünde bir kitabe ve onun da üstünde manzara resimleri yer alır.

İsa Bey Camii mihrap ve minberi.

Güney duvarının ortasında yer alan mihrap nişi yarı dairesel planlı ve dilimli kemerlidir. Mihrap nişinin iç yüzeyinde boya ile yapılan iki dar bordür ile kuşatılmış ve bu sayede derinlik etkisi yaratılan perde motifi işlenmiştir. Mihrabın batısında yer alan minber daha sonraki dönemlerde yapılmıştır. Caminin avlusunda yer alan şadırvan yeni olup sadece ortasında yer alan mermer su haznesi inşa dönemine aittir.

İsa Bey camii avlusunda yer alan şadırvan.

Kaynakça:

Üsküp’te Türk Mimarisi ( XIV. – XIX. yüzyıl), Mustafa ÖZER.

İlk 250 Senenin Osmanlı Mimarisi, E. Hakkı AYVERDİ, İ. Aydın YÜKSEL.

Selçuklu Dönemi yapılarından Erzurum Çifte Minareli Camii hakkındaki yazıma ulaşmak için: https://www.sanatadair.net/erzurum-cifte-minareli-hatuniye-medrese/