Fayyum Mumya Portresi, M.S.120-150, Mısır, Liebieghaus ( Heykel Müzesi) Frankfurt.

Fayyum Portreleri, Mısır’da I. ve III. yüzyıllarda mumyalanan cesetlerin baş kısmına yerleştirilmiş, ahşap panolar üzerine resmedilen portre resimlere verilen bir isimdir. Bu portreler Mısır’ın Fayyum eyaletinde bulundukları için Fayyum Portreleri olarak anılmaktadır. Fayyum Portrelerinin çoğu ıhlamur ağacı üzerine yapılırken bir kısmı pamuklu kumaşların üzerine resmedilmiştir. Peki bu portrelerde gördüğümüz figürler kimdi ve acaba yapım amacı neydi?

Fayyum Mumya Portresi, İ.S.160-170, Er Rubayat-Mısır, British Museum,Londra.

Bu portreler nekropolislerde (toplu mezar alanlarının bulunduğu bölge, Yunanca nekros-polis: ölüler şehri demektir) bulunmuşlardır. Çünkü yapım amacı portre sahibi öldüğünde bu resimleri mumyaya iliştirmekti. Bu resimlerin iki işlevi vardı: Bunlardan biri yakınlarını kaybeden aile için bir yadigar niteliği taşımasıdır. Mumyalama işlemi bitip nekropolise yerleştirilene kadar, cesetler evde bir duvara dayanarak bekletilirmiş. Bir diğer işlevi ise ölüye sonsuzluğa yolculuğunda eşlik etmesi içindir.

Fayyum Mumya Erkek Portresi, Mısır.

Resimler, özel işlemler ile mumyalanan bedenin sargılarla sarılmasının ardından yüz bölgesine tutturulmuştur. İçine dik bir şekilde yerleştirildikleri sandukalar insan vücuduna benzer bir görünümdedir. Mumyalar bu sandukaların içine konulduktan sonra üstü mühürlenip kimlik bilgileri yazılarak mezar odasına yerleştirilirmiş.

Fayyum Mumya Portresi, Roma Dönemi, Metropolitan Sanat Müzesi-
New York.

Fayyum Portrelerinde Roma ve Grek etkileri açıkça izlenebilmektedir. O dönemlerde Mısır, Roma valilerinin yönetimi altında olan bir Roma eyaletiydi. Bu yüzden figürlerin saç biçimlerinden, giysilerine çoğu şey Roma modasına uygundu. Bu portreleri yapan Yunanlı ustalar ise, İÖ IV. yüzyılda yaşayan Apelles’in kurduğu doğalcı teknikten yararlanmıştır. Bu portreler Mısırlılara has cenaze ritüellerinde kullanılan kutsal nesnelerdi. Böylece bu resimler üç kültürün sentezi olarak karşımıza çıkmıştır.

Fayyum Mumya Kadın Portresi, M.S.161-192, El Rubayat-Mısır,
Kunsthistorisches Müzesi-Viyana.

Portreler, genellikle cepheden verilmiştir ve izleyiciye bakmaktadır. Natüralist bir üslupla yapılan bu portrelerde figürler yoğun bir duygu içinde görülmektedir. Gözler, yüze oranla daha büyük yapılmış ve bu durum tinsel bir anlam yüklemiştir. Bulunan portreler arasında kalite farkının da oldukça büyük olduğu görülür. Bazı resimler oldukça kaliteli resmedilmişken bazılarının kalitesi çok düşüktür. Ayrıca herkesin portre yaptırmaya gücü yetmediği için portresiz mumyalar da karşımıza çıkmaktadır. Daha sonraki dönemlerde yapılan portrelerin amacı bu resimleri gelecek nesillere aktarma isteğiyken, bu portrelerin amacı sonsuzluğa olan yolculuğun eşlikçisi olmasıdır. I. ve III. yüzyılda bu kadar natüralist ve özenli portre çizimlerinin, üç farklı kültürü birleştirerek karşımıza çıkması sanat tarihi açısından oldukça değerlidir.

Kaynakça:

Portreler, John BERGER.

Sanatta Bireyin Doğuşu, Tzvetan TODOROV.